O S Card’s «Το Παιχνίδι του Έντερ»

Συγγραφέας: Orson Scott Card

Τίτλος: ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΤΟΥ ΕΝΤΕΡ (Ender’s Game, 1977)

Εκδόσεις: ΜΕΔΟΥΣΑ, 1996

Σχόλια:   Στην πραγματικότητα εδώ υπάρχουν δύο θέματα: το βιβλίο και ο συγγραφέας. Πάντα υπάρχουν αυτά τα δύο, στην περίπτωση αυτή όμως ο συγγραφέας τραβάει λίγο περισσότερο από το συνηθισμένο την προσοχή μου. Γιατί; Επειδή είναι η πρώτη περίπτωση συγγραφέα του οποίου τα βιβλία μου έχουν αρέσει πολύ ενώ ο ίδιος μου δημιουργεί έντονα και αντιφατικά συναισθήματα.

Δεν είναι πολιτικά ορθό – νομίζω – να σχολιάζω έτσι έναν συγγραφέα. Οι καλοί τρόποι – απ’ ότι έχω ακούσει – επιβάλλουν την κατά το δυνατό αντικειμενική παρουσίαση ενός βιβλίου χωρίς να επιτρέπεται στην προσωπική άποψη του γράφοντος για τον συγγραφέα να χώνεται σα να μην πω τι.

Στην περίπτωση αυτή αυτό δεν θα συμβεί. Έτσι, θα χωρίσω την ανάρτηση σε δύο μέρη, ένα για το βιβλίο κι ένα για το συγγραφέα.

Κι αφού σας προϊδέασα, ας πω δυο λόγια για το βιβλίο.

Αν λάβουμε υπόψη το ότι πρωτοεκδόθηκε το 1977, θα πρέπει να πούμε πως πρόκειται για ένα αριστούργημα επιστημονικής φαντασίας, εφάμιλλο του Dune του Frank Herbert (και δεν είναι τυχαίος ο παραλληλισμός). Δικαίως κέρδισε το βραβείο Hugo και το Nebula, τα κορυφαία βραβεία του χώρου της scifi.

Αναπόφευκτα θα εστιαστώ σε επιμέρους στοιχεία, καθώς δεν είναι εύκολο να καλύψω σφαιρικά όλα τα περιεχόμενα του βιβλίου. Μάλιστα κάποιες αντιθέσεις μπορεί να φανούν και ασύμβατες, αλλά αυτό θα οφείλεται αποκλειστικά στη δική μου ανεπάρκεια. Με αυτό στο μυαλό, μπορούμε να αρχίσουμε.

Ο Καρντ δημιουργεί ένα δικό του κλίμα, ένα κόσμο που εστιάζεται στις ψυχολογικές καταστάσεις που δημιουργούνται ελεγχόμενα για τις ανάγκες της υπόθεσης. Με στοιχεία παρμένα από προσωπικά του βιώματα (προσωπική μου πεποίθηση) ζωντανεύει τον ψυχικό κόσμο ενός παιδιού στην πορεία του προς μια εντελώς ξεχωριστή ωρίμανση, κάτω από ασφυκτική πίεση που έντεχνα ενορχηστρώνεται από τους ενήλικους. Η ψυχική βία που ασκείται στο εξάχρονο αρχικά παιδί στοχεύει στην εξάλειψη κάθε προσδοκίας βοήθειας και την καλλιέργεια μιας αυτάρκειας στην αντιμετώπιση των προβλημάτων του. Το παιδί αυτό (το οποίο βρίσκεται σε ένα «στρατόπεδο» μικρότερων και μεγαλύτερων παιδιών) πρέπει να γίνει ψυχρός επαγγελματίας, να χάσει κάθε ευαισθησία εκτός από αυτές που τον βοηθάνε να αντιληφθεί τα αδύνατα σημεία των άλλων για να τα χρησιμοποιήσει ενάντιά τους. Το ζητούμενο; Να γίνει ο πιο ικανός στρατιωτικός διοικητής που μπορεί να βγάλει η Γη. Μέχρι το ομολογουμένως έξυπνο τέλος, παρακολουθούμε ένα γολγοθά από συνεχώς κλιμακούμενα προβλήματα και προστριβές σε διάφορες καταστάσεις αλλά και άλλα παιδιά – συνήθως μεγαλύτερά του – ο οποίος αφήνει τον Έντερ (το παιδί) ολοένα και λιγότερο παιδί, ολοένα και περισσότερο ψυχρό και αποφασισμένο, μέχρι τα όρια της ψυχικής του ισορροπίας.

Η ωμότητα και ο κυνισμός που υπάρχουν στο βιβλίο παρότι εντελώς λιτά (στις ελάχιστες ικανές δόσεις) χρωματίζουν ολόκληρο τον κόσμο κι αφήνουν όχι μόνο τον Έντερ αλλά και τον αναγνώστη με ένα είδος ψυχικής βουβαμάρας απέναντι στα βασικά διλήμματα της υπόθεσης, διλήμματα που αφορούν ένα θέμα που το ίδιο είναι εντελώς λιτό κι ωμό: η επιβίωση.

Θα πρέπει να προσθέσω πως το βασικό θέμα του βιβλίου δεν εξαντλείται στο Παιχνίδι του Έντερ αλλά συνεχίζεται και στα υπόλοιπα δύο βιβλία της τριλογίας* και αφορά στην πλέον ρεαλιστική στάση απέναντι σε ένα είδος (οι εξωγήινοι του βιβλίου θα μπορούσαν να είναι απλά διαφορετικοί άνθρωποι, αλλά αυτό θα το σχολιάσω λίγο παρακάτω) με το οποίο η δυνατότητα επικοινωνίας είναι αμφίβολη. Οι άνθρωποι στο Παιχνίδι του Έντερ ακολουθούν την συνταγή «πρώτα πυροβολάμε, μετά ρωτάμε». Δεν είναι τόσο βάρβαρο όσο ακούγεται ή, μάλλον, είναι αλλά ίσως κάτω από κάποιες συνθήκες να είναι επίσης και αναγκαίο. Όταν για παράδειγμα ο Άλλος είναι άγνωστη ποσότητα / ποιότητα και δεν μπορείς να ξέρεις αν η πρώτη επαφή δεν είναι και η τελευταία. Οπωσδήποτε το βιβλίο αφήνει έδαφος για γόνιμο προβληματισμό, γεγονός που το καθιστά όχι μόνο διασκεδαστικό αλλά και ψυχο-αγωγικό (για να θυμόμαστε λίγο και τα ελληνικά μας).

Από την άλλη, σποραδικά στην αρχή και πιο εμφανώς στο τέλος, υπάρχει ένα βαθύ συναίσθημα, μια χειρονομία κατανόησης, ένα αγκάλιασμα του ξένου που δρα λυτρωτικά στην ιστορία, συμφιλιώνοντας τον πρωταγωνιστή με το αδιανόητο έγκλημα που έχει διαπραχθεί. Η ετυμηγορία ωστόσο, είναι υπόθεση του κάθε αναγνώστη, ο συγγραφέας προτείνει αλλά δεν (μπορεί να) επιβάλλει την άποψή του.

Ο ίδιος ο Καρντ – για να περάσω στο δεύτερο κομμάτι της ανάρτησης – είναι περίπτωση συγγραφέα (μεταξύ μας όμως, ψυλλιάζομαι πως αυτό είναι μάλλον ο κανόνας ανάμεσα στους συγγραφείς). Πως θα μπορούσα να συνοψίσω τις πλευρές της προσωπικότητάς του που πυροδοτούν την προσωπική μου αντιπάθεια; Με πέντε λέξεις: μορμόνος, πολιτικά συντηρητικός, ομοφοβικός και – πιστεύω – εξουσιολάγνος. Αλλά ταυτόχρονα ικανός να νιώσει συμπόνια, με έντονα βιώματα των ενδοοικογενειακών σχέσεων και προστριβών – κάτι που προβάλλει πιο έντονα σε άλλα του βιβλία – και καταλήγω πως είναι ένα σπάνιο κράμα από τρυφερότητα και σκληράδα, όπως πιθανά μια κοινότητα μορμόνων θα μπορούσε να σφυρηλατίσει.

Δεν είναι κακό να έχεις πολιτική άποψη. Ούτε είναι κακό να είσαι συντηρητικός. Αλλά αυτό που βλέπω στον Καρντ είναι ένας σκοταδισμός υποκινημένος από τις θρησκευτικές του απόψεις, που δύσκολα θα μπορούσα να τον αποδεχτώ.

Γνωρίζοντας μερικά πράγματα για το άτομό του διαβάζω με άλλο μάτι τα βιβλία του. Δεν χάνουν την λογοτεχνική τους αξία, να είμαι σαφής σ’ αυτό. Ειδικά το Παιχνίδι του Έντερ, είναι πάρα πολύ καλό. Περιγράφει την πειθαρχία που μπορεί να σπάσει ένα ανήλικο άτομο πολύ γλαφυρά, λες και γνωρίζει από πρώτο χέρι. Σίγουρα, η θρησκευτική του κατήχηση έπαιξε το ρόλο της. Είναι νομίζω φανερό πως έχει εμπειρία από αυστηρά συστήματα εκπαίδευσης. Σε άλλα βιβλία (στον Εκπρόσωπο των Νεκρών φερ’ ειπείν) γίνεται φανερό πως έχει εντρυφήσει και σε διάφορα θεολογικά θέματα εκ των έσω (δηλαδή ως μέλος κάποιας ομάδας, «φωτογραφίζοντας» την περίοδο που πέρασε ως ιεραπόστολος των μορμόνων στη Βραζιλία).

Και επανέρχομαι στο βασικό στοιχείο πλοκής του «Έντερ». Η Γη βρίσκεται αντιμέτωπη με μια ξένη ράτσα. Δεν υπάρχει ορατή μέθοδος / πιθανότητα επικοινωνίας, η πρώτη επαφή κατέληξε σε σύγκρουση από την οποία οι γήινοι μετά βίας κατάφεραν να σωθούν, οπότε προσπαθούν να προετοιμαστούν για τη δεύτερη επαφή, εκπαιδεύοντας ένα χαρισματικό παιδί για διοικητή του γήινου στόλου. Φοβούμενοι την αριθμητική και τεχνολογική υπεροχή των ξένων, επενδύουν σε μια ολοκληρωτική νίκη. Κάτι που άλλωστε καλλιεργεί και ο πρωταγωνιστής στην προσωπική του σχέση με άλλα παιδιά – ανταγωνιστές του στην ιδιόμορφη σχολή που βρίσκεται.

Σα να λέμε, νοκ άουτ με ένα χτύπημα. Πυρηνικά; Καλή ιδέα. Επιφέρουν ολοκληρωτική νίκη. Σήμερα αυτό το ονομάζουν ρεαλιστική πολιτική. Επιφανειακά η στάση αυτή έχει μια λογική. Αν το σκαλίσεις όμως, θα δεις πως η ανάγκη για ολοκληρωτική, τελειωτική νίκη κρύβει πίσω της την ανομολόγητη άρνηση της επικοινωνίας, με άλλα λόγια την ξενοφοβία. Ξενοφοβία, αλλοφοβία, ομοφοβία. Αντικατέστησε τους εξωγήινους με τους «άλλους» (όπου άλλοι είναι οι μαύροι, οι κίτρινοι, οι γκέυ, οι μουσουλμάνοι κλπ κλπ). Ποιος εκπλήσσεται που ο Καρντ παίρνει σταθερά το μέρος των ρεπουμπλικάνων, έχοντας στρατευτεί μάλιστα με τον Μπους τα προηγούμενα χρόνια;

Αρκετά με την ανατομία χωρίς αναισθητικό. Είναι προφανές πως στο πρώτο μέρος όπου μιλάω για το βιβλίο προσπαθώ να είμαι αμερόληπτος, στο δεύτερο μέρος όμως όχι. Ή, ίσως να είναι πιο απλό να σχολιάσω ένα βιβλίο παρά έναν άνθρωπο (που μάλιστα δεν γνωρίζω προσωπικά). Το μόνο που ξέρω θετικά είναι πως ορισμένα πράγματα γύρω από τον Καρντ με ενοχλούν πολύ. Κι ίσως αυτό να είναι και υπέρ του βιβλίου, γιατί στην τελική, όταν εκθειάζεις το προϊόν ενός τύπου που κατά ένα μεγάλο ποσοστό αντιπαθείς, ε τότε το προϊόν πρέπει να είναι όντως καλό. Να το διαβάσετε λοιπόν, αξίζει τον κόπο.

 

Τέλος, τα γνωστά: η βιογραφία του συγγραφέα εδώ και το επίσημο site του εδώ  αλλά και κάποιες δημοσιεύσεις του εδώ και εδώ . Τα συμπεράσματα, δικά σας.

 

*αρχικά ξεκίνησε σαν τριλογία αλλά εδώ και χρόνια έχει γίνει σειρά ολόκληρη.

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: